გაზეთი „КАВКАЗ“-ი ლუდვიკ მეროსლავსკის შესახებ
Resumen
რუსეთის იმპერიის ბატონობის წინააღმდეგ მიმართული 1863-1864 წლების პოლონელების ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა აჯანყებამ თავისი ტრაგიზმით კვალი დატოვა მცირე ერების საზოგადოებრივ ცნობიერებაზე. აჯანყების მიმართ ინტერესს ის ფაქტიც ზრდიდა, რომ რუსეთის იმპერიის ნაციონალურ პოლიტიკაში „პოლონეთის თემა“ ყველაზე რთულ საკითხად ითვლებოდა.
პოლონეთის 1863-1864 წლების აჯანყების თემატიკა დაფიქსირდა საქართველოში (ტფილისის და ქუთაისის გუბერნია) გამომავალ პერიოდულ პრესაში, სადაც ინფორმაციის გავრცელების ძირითადი წყარო იყო პოლიტიკურ-ლიტერატურული გაზეთი „Кавказ“-ი. იგი ერთი მხრივ იყო მხარის მმართველობის ოფიციალური ორგანო, რომელიც კანონით კავკასიის გუბერნიასა და იმ მხარეში, სადაც საგუბერნიო განცხადებები არ გამოიცემოდა მათ ცვლიდა. მეორე მხრივ, გაზეთი არსებობდა კერძო გამოცემის და საკუთარ სახსრების უფლებებით, თუმცა სარგებლობდა ხელისუფლების მხარდაჭერით.
„Кавказ“-ში არ გვხდება აჯანყების თაობაზე მ. კატკოვისეული (1817-1887) თეორიული მსჯელობები, ანდა ი. ჭავავაძის (1837-1907) მსგავსად პოლონეთში კორესპოდენტის გაგზავნის და ადგილზე რეალური სურათის შესწავლის ცდა. „Кавказ“-ის ფურცლებზე აჯანყების თემატიკის შინაარსი რუსეთის იმპერიაში არსებული საზოგადოებრივი აზრის და სახელისუფლო პრესის მასალების გამოძახილი იყო. აჯანყების სურათს გაზეთი ისე წარმოდგენს, თითქოს ნორმალური ვითარებიდან, იმპერიისგან კეთილი ნების მიუხედავად, მეამბოხეები დაქსაქსული მოქმედებებით პოლონელი ხალხისთვის და ზოგადად ქვეყნისთვის საზიანო საქმეს აკეთებდნენ. ცხადია, იმპერიის ინტერესის გამომხატველი ნარატივით რედკოლეგიის მიზანი იყო რუსეთის ტერიტორიაზე მცხოვრებ სხვა მცირერიცხოვან ერებში აჯანყების მიმართ ნდობის გაქარწყლება და ამ მხრივ გაზეთმა შედეგსაც მიაღწია.
აჯანყების საწყის ეტაპზე ხელმძღვანელი ლუდვიკ მეროსლავსკი (1814-1878) „Кавказ“-ისთვის „შემთხვევვითი“ პირია. მისი წარუმატებელი ხელმძღვანელობა 22 დღეს გაგრძელდა, ამიტომაც გაზეთმა მასზე მხოლოდ სამი ნომერში ისაუბრა უარყოფით კონტექსტში. ძირითადში მეროსლავსკის შესახებ „Кавказ“-ი კჟივოსონის ტყეში აჯანყებულებსა და რეგულარული არმიის რაზმებს შორის შეტაკების თაობისას საუბრისას. საერთოდ ძნელია დაეთანხმო „Кавказ“-ს მეროსლავსკის შეფასებაში, რადგან რედაქცია მიზანია დააკნინოს მისი მხედრმთავრული უნარები, ცდილობს ხაზი გაუსვას უთანხმოებას რევოლუციურ კომიტეტთან, ანდა მისდამი უნდობლობას პოლონელი ხალხის მხრიდან. გაზეთი მას აკნინებს პირადულ თვისებებშიც, რომელიც თითქოს სხვა ემიგრანტებთან ერთად, პირველი გასროლისთანავე პრუსიის საზღვრისკენ გაიქცა და ა.შ. რედკოლეგია არ ცდილობდა მეროსლავსკის საქმიანობის შესახებ რეალური ინფორმაციის ძიებას, რათა მკითხველისთვის შექმნას მისი სრული პორტრეტი. ფაქტია, ეს არ შედიოდა რედაქციის გეგმებში. მეროსლავსკის შესახებ „Кавказ“-ის ყველა მასალა რუსული პრესის ნარატივის განმეორება იყო. არადა, „პოლონელ ნაპოლეონად“ წოდებული მეროსლავსკი მაღალი რეიტინგის მქონე პოლიტოკოსად მიიჩნეობა. იგი პოლონური ემიგრაციის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ფიგურა გახლდათ, რომელსაც შთამბეჭდავი ბიოგრაფია ჰქონდა, რამდენადაც იყო გენერალი, მწერალი და პოეტი, სამხედრო თეორეტიკოსი, დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი აქტივისტი, გამომგონებელი და ა.შ.
საკვანძო სიტყვები: პოლონელების აჯანყება; გაზეთი „Кавказ“-ი; ინსურგენტები; ლუდვიკ მეროსლავსკი.
