პოლიტიკური მოტივები ქრისტეს კვართის მოსკოვში გადატანის მითში

Resumen

მითების შექმნას საფუძვლად პოლიტიკური ინტერესები უდევს. ეს ნარატივები გავლენას ახდენს ცალკეულ თემებსა თუ მთელ ერებზე. ზოგჯერ კონკრეტული ინფორმაცია ყოველგვარი კითხვების გარეშეფაქტად აღიქმება და  სრულიადაც მითოლოგიად მიიჩნევა. ასეთ მცდარ წარმოდგენებს ხშირად არასწორ გაგებამდე მივყავართ ჩვენი პოლიტიკური, რელიგიური და მისიონერული მიზნების შესახებ.

ქართველების ისტორიაში წმინდა სამოსელი, ასევე ცნობილი როგორც ქრისტეს კვართი, მრავალი საუკუნის მანძილზე საქართველოს სამეფოს ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოდ ითვლებოდა. რუსეთმა 1801 წელს გააუქმა საქართველოს სახელმწიფო, ხოლო საქართველოს სამოციქულო ეკლესია რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიის ქვეშ აღმოჩნდა. მხოლოდ 1989 წელს ცნო მისი დამოუკიდებლობა მსოფლიო საპატრიარქომ.

21 საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში, ის ცენტრალური სიმბოლო, რომლითაც ქართველები საკუთარ თავს წარმოადგენდნენ ცივილიზებულ სამყაროში, იყო ქრისტეს კვართი, რომელიც, საქართველოში მიიტანეს ებრაელმა რეპატრიანტებმა ქრისტეს ჯვარცმიდან მალევე.

„ქართლის ცხოვრების“ (მე-10 ს.) მიხედვით, უფლის კვართი დაკრძალული იქნა ქალთან ერთად, რომელმაც ის გულში ჩაიკრა და მაშინვე გარდაიცვალა მცხეთის კედლებთან, იერუსალიმიდან დაბრუნებულ ძმებთან შეხვედრის შემდეგ. მას შემდეგ ითვლება, რომ წმინდა სამოსელი მიწაში დარჩა და  ამ ადგილზე აღმოცენდა ხე.

IV საუკუნეში, წმ. ნინოს მიერ ქართლის ქრისტიანობად გამოცხადების შემდეგ, ამ ადგილზე აშენდა მთავარი ტაძარი, სვეტიცხოველი. ამ ტაძარში აკურთხებდნენ საქართველოს მეფეებს და მე-7 საუკუნიდან მზადდებოდა წმინდა მირონი, მე-6 მსოფლიო კრების ნებართვით.

ოლივერ უორდროპის წიგნში „საქართველოს სამეფო – მოგზაურობა ქალების, სიმღერისა და ღვინის ქვეყანაში“ (1888), ავტორი ცდილობდა ბრიტანეთის მთავრობის ყურადღების მიპყრობას საქართველოსკენ, თვლიდა რა, რომ მისი მნიშვნელობა არანაკლები იყო საფრანგეთსა და გერმანიაზე. უორდროპმა, ე.წ. „სამხედრო გზით“ იმოგზაურა საქართველოდან რუსეთში და აღწერა საქართველოს სამეფოს ძეგლები. დედაქალაქის ნახვის შემდეგ, იგი მცხეთაში გაემგზავრა, საქართველოს ძველ დედაქალაქში, სადაც სვეტიცხოველი ნახა და მოკლედ აღწერა. წიგნში იგი მკითხველს უამბობს საქართველოს გაქრისტიანებაზე და ახსენებს, რომ „უფლის კვართი ინახებოდა  სვეტიცხოველში მეჩვიდმეტე საუკუნემდე, ვიდრე შაჰმა აბასმა ის რუსეთის მეფეს, მიხეილ ფედოროვიჩს გადასცა საჩუქრად. სამოსელი ამჟამად იმყოფება მოსკოვის მიძინების კათედრალში, სადაც ის წინა შემოდგომაზე ვნახე“ (გვ. 39). უორდროპის დარწმუნებულობამ, რომ მან წმინდა სამოსელი მოსკოვში ნახა, გამიჩინა ინტერესი და მიმიყვანა იმ მითის კვლევამდე, რომელიც სამოსელის მოსკოვში, მიძინების კათედრალში გადაბრძანებას ეხება.

ქრისტეს კვართის ამბისადმი ჩემმა ინტერესმა და, აგრეთვე, ოლივერ და მარჯორი უორდროპებისადმი პატივისცემამ, ამ საკითხის კვლევის სტიმული მომცა. ამ კვლევაში ვეცადე გამომერკვია სამოსელის მოსკოვში გადატანის შესახებ მითის საფუძველი და გავიაზრე ის პოლიტიკური მოტივები, რომლებმაც შესაძლოა გავლენა მოახდინეს მის შექმნაზე მე-17 საუკუნის მიწურულს და მის განახლებაზე მე-19 საუკუნის დასასრულს.

საკვანძო სიტყვები: მითების შექმნა; პოლიტიკური მოტივები მითოლოგიაში; წმინდა სამოსელი; ქრისტეს კვართი; საქართველოს ისტორია; რომანოვები; სვეტიცხოვლის ტაძარი; მსოფლიო პატრიარქატი; საქართველოს სამოციქულო ეკლესია; რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია; ოლივერ უორდროპი; საქართველო-რუსეთის ურთიერთობები; მოსკოვის მიძინების ტაძარი; კულტურული იდენტობა; რელიგიური სიმბოლიკა პოლიტიკაში.