პერსონაჟის შინაგანი სამყაროს ასახვა და გმირის სახის გამოკვეთილი ტენდენციები

(სატრფიალო და რელიგიური ლექსის ზოგიერთი ნიმუში ლიახვის ხეობის ზეპირსიტყვიერებაში)

Resumen

ნაშრომში, ლიახვის ხეობის ზეპირსიტყვიერ მასალაზე დაყრდნობით, წარმოდგენილია საკითხი პერსონაჟის შინაგანი სამყაროს პოეტიკურ მოდელირებასა და გმირის სახის ტიპოლოგიური ტენდენციების შესახებ ქართულ სატრფიალო და რელიგიურ ხალხურ ლექსში. ანალიზი გვიჩვენებს, რომ ორივე ჟანრში პერსონაჟის შინაგანი სამყარო მეტაფორული და სიმბოლური საშუალებებით გამოიხატება, თუმცა განსხვავებული აქცენტებით. სატრფიალო ლექსში დომინირებს ემოციური ინდივიდუალიზაცია, ხოლო რელიგიურში - სულიერი და მორალურ-ესქატოლოგიური ასპექტები.

ქართული ხალხური ლექსი - როგორც ზეპირი კულტურის ფორმა, არა მხოლოდ სიუჟეტურ მოვლენებს გადმოსცემს, არამედ ქმნის პერსონაჟის შინაგანი განცდების, ფსიქოლოგიური მდგომარეობისა და ღირებულებითი სისტემის პოეტიკურ მოდელს.

სატრფიალო და რელიგიური ლექსები ორი განსხვავებული ჟანრული სივრცეა, სადაც:

სატრფიალო ლექსი - სიყვარულის, მონატრებისა და შინაგანი ტკივილის ექსპრესიული ფორმაა; სატრფიალო ხალხურ ლექსში პერსონაჟის შინაგანი სამყარო აგებულია მონატრების, განშორების, სიყვარულის ტკივილის, იმედისა და სასოწარკვეთის დიალექტიკაზე. ლირიკული „მე“ ხშირად ინდივიდუალიზებულია. იგი საუბრობს საკუთარ გულზე, ცრემლზე, ფიქრზე. შინაგანი განცდა ბუნების სიმბოლიკით გამოიხატება. სატრფიალო ლექსის გმირი ემოციურად გახსნილია, საკუთარ განცდებს ღიად გამოხატავს და ბუნებასთან პარალელურად აღიქვამს თავს. ქალის სახე ხშირად იდეალიზებულია, ხოლო ვაჟი - ტკივილისა და ერთგულების მატარებელი. თუმცა ორივე შემთხვევაში გმირის სახე არა გმირული მოქმედებით, არამედ შინაგანი განცდით ყალიბდება.

რელიგიური ლექსი - სულიერი გამოცდილებისა და რწმენის კოლექტიური გამოხატულებაა. რელიგიურ ხალხურ ლექსში პერსონაჟის შინაგანი სამყარო ნაკლებად ინდივიდუალური და უფრო კოლექტიურია. აქ მთავარი თემებია ცოდვა და სინანული, ღვთის მიმართ მინდობა, ტანჯვის სულიერი აზრი, მარადიულობის პერსპექტივა. ტექსტებში ხშირად გვხვდება მოწოდება ღვთისმშობლისა და ქრისტესადმი. რელიგიური ლექსის გმირი მორჩილი და მლოცველია, საკუთარ ტანჯვას სულიერ განსაცდელად აღიქვამს, შინაგან კონფლიქტს ღვთისადმი მინდობით აგვარებს, ხშირად კოლექტიური საზოგადოების წარმომადგენელია.

თუ სატრფიალო გმირი საკუთარ გრძნობას ბუნებას ადარებს, რელიგიური გმირი საკუთარ სულს ზეციურ წესრიგთან აკავშირებს.

ლიახვის ხეობის მასალები, თავისი ისტორიული და კულტურული სპეციფიკით, მკაფიოდ აჩვენებს ამ ორი ჟანრის განსხვავებულ ფსიქოლოგიურ სტრუქტურას.

საკვანძო სიტყვები: ლიახვის ხეობა, ფოლკლორი, ზეპირსიტყვიერი ტექსტები, ხალხური ლექსი, პერსონაჟის შინაგანი სამყარო, სატრფიალო ლექსი, რელიგიური ლექსი.