ახალი მასალები აფხაზური და ოსური ენების ქართულ გრაფიკაზე გადაყვანის შესახებ

  • Teimuraz Gvantseladze ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ქ. თბილისი, პოლიტკოვსკაიას 61, 0186, საქართველო, http://orcid.org/0009-0001-7630-4858
  • Gvantsa Gvantseladze ფილოლოგიის დოქტორი, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი, ქ. თბილისი, პოლიტკოვსკაიას 61, 0186, საქართველო, http://orcid.org/0009-0007-1641-3175
  • Sofiko Chaava ფილოლოგიის დოქტორი, მიწვეული ლექტორი, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქ. თბილისი, პოლიტკოვსკაიას 61, 0186, საქართველო, http://orcid.org/0009-0006-4735-4772

Resumen

საარქივო დოკუმენტებიდან ჩანს, რომ ერთხანს მოსკოვი ყოყმანობდა, რომელ დამწერლობაზე გადაეყვანა  ოსური ენის ჩრდილოური და სამხრული ვარიანტები ლათინური ანბანიდან: ორივე რუსულზე, თუ ორივე ქართულზე. დასკვნაში, რომელიც კომპარტიის ცკ-ს ორგბიუროს წარუდგინა სსრკ ხალხთა ენებისა და დამწერლობათა ინსტიტუტმა, ეწერა, ოსური ენის ვარიანტების ბედი ერთნაირად უნდა გადაწყდესო, მაგრამ ორგბიურომ ეს რეკომენდაცია გადააკეთა და ჩაწერა, რომ „ჩრდილოეთოსური დამწერლობა“ რუსულ გრაფიკაზე უნდა გადავიდესო. ამ „ტერმინოლოგიურმა ინოვაციამ“ ოსები ორ „ეთნოსად“ გახლიჩა, რის საფუძველზეც ე.წ. სამხრეთ ოსეთში ნაგულისხმევი „სამხრეთოსური ენა“ ქართულ დამწერლობაზე იქნა გადაყვანილი, რითაც ოსებსა და ქართველებს შორის დაპირისპირების თესლი ჩაითესა.

მსგავსი მიზანია სავარაუდო აფხაზური ენის ქართულ დამწერლობაზე გადაყვანის შემთხვევაშიც. 1937 წელს დაწერილ საარქივო დოკუმენტში არსენ ჰაშბა ქება-დიდებას უძღვნიდა ქართულ დამწერლობას და სხვა არგუმენტებთან ერთად ასახელებდა შემდეგსაც: როცა აფხაზი მოსწავლე შეისწავლის აფხაზური ენისათვის შერჩეულ ქართულ დამწერლობას, მას ეცოდინება წერა-კითხვა აფხაზურადაც და ქართულადაც, ხოლო როცა აფხაზეთში მცხოვრები ქართველი ბავშვი ისწავლის ქართულად წერას და კითხვას, მას უკვე ეცოდინება აფხაზური ასოებიცო. შდრ.: იგივე არგუმენტი იყო გამოყენებული ყაბარდოული და ბალყარული ენების რუსულ დამწერლობაზე გადაყვანის დროსაც, სხვაობა მხოლოდ ის იყო, რომ ა. ჰაშბა ქართულ (მხედრულ) ასოებს უჭერდა მხარს, ხოლო ყაბარდოულისა და ბალყარულის შემთხვევაში - რუსული კირილიცა იყო დასახელებული. აფხაზური ენის ქართულ გრაფიკაზე გადაყვანა მოტივირებული იყო იმითაც, რომ აფხაზი მეცნიერები გამოთქვამდნენ რეჟიმისათვის მიუღებელ იდეას აბაზური ენისათვის აფხაზური დამწერლობის გამოყენების შესახებ.

 

საკვანძო სიტყვები: აფხაზური დამწერლობა; ოსური დამწერლობა; ქართული დამწერლობა აფხაზური ენისათვის; ქართული დამწერლობა ოსური ენისათვის; დამწერლობა და საბჭოთა პოლიტიკა საქართველოში.

Publicado
2026-06-20
Sección
სამეცნიერო სტატიები - ენათმეცნიერების სექცია