დავით კასრაძის ლიტერატურულ-პუბლიცისტური მოღვაწეობის ზოგიერთი ასპექტი
Resumen
ცხინვალის რეგიონის სამწერლო და კულტურულ ტრადიციებზე საუბრისას გვერდს ვერ ავუვლით დავით კასრაძის პიროვნებას. XX საუკუნის დამდეგიდან, მის სამოღვაწეო ასპარეზზე გამოსვლისთანავე საყურადღებო წვლილი შეაქვს ქართველი და ოსი ხალხის დაახლოებასა და კულტურულ ფასეულობათა განვითარებაში.
დავით კასრაძე თავისუფლად საუბრობდა ინგლისურ, რუსულ, გერმანულ და ფრანგულ ენებზე. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, 1923 წელს სათავეში უდგება ბათუმის გაზეთს „მწვერვალი“. ევროპულ ცივილიზაციას ნაზიარები შემოქმედი წინა პლანზე აყენებს სოციალურ პრობლემატიკას. ეს აზრია გატარებული 1912 წელს გამოქვეყნებულ რომანში „როსკიპი“ („გურანდა“), „კეთრი“ (1928) და ა.შ.
ჩვენთვის, უპირველეს ყოვლისა, საყურადღებოა რომანი - „ჩემი სამაჩაბლო“, რომელიც ავტორს 1915 წელს შეუქმნია. სამწუხაროდ, ნაწარმოები დაუსრულებელია, თუმცა მასში წამოჭრილი ბევრი პრობლემა სადღეისოდ მეტად აქტუალურია, უფრო მეტიც, ჩვენს მოუშორებელ იარად ქცეულა.
ხსენებულ რომანში ქართული სოფლის ცხოვრების ფონზე ნაჩვენებია ახალი ეპოქის ის ძლიერი სოციალური და პოლიტიკური ძვრები, „ჩვენი სამაჩაბლოს“ გამოქვეყნებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ მთლიანად რომ მოიცვა სრულიად საქართველო. შეიძლება ითქვას, მწერალმა ზუსტად იწინასწარმეტყველა ის გაუგონარი სიძნელეები, რომლებიც მოკლე ხანში რეალობად იქცა საქართველოსთვის.
რომანში საუცხოოდ იგრძობა ავტორისეული ეპოქის სურნელი. დ. კასრაძე წარმოგვიდგება, როგორც პერსონაჟთა და პრობლემურ სიტუაციათა რელიეფურად ხატვის უბადლო ოსტატი. საგანგებოდაა ყურადღება გამახვილებული ქართულ-ოსურ ურთიერთობებზე, რომლებსაც, სამწუხაროდ, გარკვეულწილად დღემდე არ დაუკარგავთ მნიშვნელობა.
უანგარიშო ხელგაშლილობამ დაგვაყენა უფსკრულის პირას ცხინვალში, აფხაზეთში... როგორც ჩანს, ეს პრობლემა ახალი სულაც არ გახლდათ და მისი ფესვები ათწლეულების მიღმაა საძებარი. დავით კასრაძე „ჩემი სამაჩაბლოს“ ფურცლებიდან ჯერ კიდევ გასული საუკუნის დამდეგს მიანიშნებდა ამ საფრთხეზე.
ამავე საფრთხეზე თავის დროზე მიხეილ ჯავახიშვილიც მიუთითებდა. იგი ხომ ერთი პირველთაგანი გახლდათ, ვინც გზა გაუკაფა მეოცე საუკუნის რომანს, ერთი პირველთაგანი, ვინც წინა პლანზე წამოსწია ჯაყოობის პრობლემა და საზოგადოებას დაფიქრებისკენ მოუწოდა.
საერთოდ, მ. ჯავახიშვილი „ჯაყოს ხიზნებში“ ასახავს იმ სოციალურ-პოლიტიკურ მოვლენებს, რომლებიც XX საუკუნის პირველი ათწლეულებისთვის იყო დამახასიათებელი. მწერალი ცდილობს ოპერატიულად გამოეხმაუროს იმ აქტუალურ, საჭირბოროტო პრობლემურ საკითხებს, რომლებიც მისი ქვეყნის უპირველესი საწუხარი გამხდარა.
როგორც მიხეილ ჯავახიშვილის, ისე დავით კასრაძის შესანიშნავმა თხზულებებმა სამართლიანად მიიპყრო მკითხველის ყურადღება. ასეთი მაღალიდეური და მაღალმხატვრული ნაწარმოებების დაბადება ჩვენი ლიტერატურული ცხოვრების თვალსაჩინო მოვლენაა. დიდ ეროვნულ მოღვაწეთათვის დამახასიათებელი მხატვრული ოსტატობით მოცემულ თხზულებებში გამოკვეთილი ქართულ-ოსური ურთიერთობანი დღემდე არ კარგავს მნიშვნელობას.
საკვანძო სიტყვები: ცხინვალის რეგიონი, ლიტერატურული და კულტურული ტრადიციები, ქართულ-ოსური ურთიერთობანი, ლიტერატურული ცხოვრება, სამაჩაბლო.
